|
AIDS NEDİR? NASIL BİR
HASTALIKTIR?
AIDS bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Mikrobu HIV
adı verilen virüstür.
HIV girdiği vücudun, mikroplara karşı koyma
yeteneğini sağlayan bağışıklık sistemini etkileyip
yok eder. Direnci azalan vücutta, HIV’in etkisi
yanında, çeşitli mikroplar (bakteri mantar,virüs,
prozoton) deri,solunum,sindirim ve merkez sinir
sistemi gibi muhtelif doku ve organlara yerleşip
hastalıklara neden olurlar. Ayrıca vücutta bazı
kanserler oluşabilir. HIV bulaştıktan sonra,
kişinin yaşam koşullarına ve vücut direncine göre,
AIDS hastalığı belirtileri 3-12 yıl, hatta daha
uzun süre sonra ortaya çıkar. AIDS’in tedavisi
için yeni ilaçlar bulunmuş ve kullanılmaya
başlanmıştır. Üç ilacın birlikte kullanımı ile
başarılı sonuçlar alınmaktadır. Ancak ilaçlar çok
pahalıdır.
‘HIV pozitif’ denilen HIV taşıyıcısı kişiye
virüsün tekrar tekrar bulaşması AIDS’in daha
süratli gelişmesine neden olabildiğinden, yeni
bulaşmalar önlenmelidir. Taşıyıcılarda,düzenli bir
yaşam,iyi beslenme,stresten uzak durma, devamlı
tıbbi bakım, AIDS hastalığı belirtilerini yıllarca
geciktirebilir.
HIV NASIL BULAŞIR?
Kan, cinsel ilişki ve anneden bebeğe olmak üzere
üç yolla bulaşır.
KAN İLE BULAŞIR
AIDS hastasının ve taşıyıcısının kanında HIV
bulunur. HIV’li kanla bulaşma çeşitli şekillerde
olur;
*Kontrolsüz kan nakli ile bulaşma olur.
*Kullanılmış ve dezenfekte edilmemiş;
şırınga,iğne,cerrahi aletler,diş hekimliği
aletleri,dövme aletleri,akupunktur
iğneleri,jilet,makas gibi tüm kesici ve delici
aletler ile bulaşma olabilmektedir.
*HIV’li erkek ve kadının cinsel organlarındaki
kanamalarının ve adet kanının penise, vajinaya ve
ağıza teması ile de bulaşma olabilir.
*Damar içi uyuşturucu kullananların paylaştıkları
iğne, enjektör ve uyuşturucu madde eritilen
kaşıklar ile bulaşma olmaktadır.
*HIV’li organ,doku ve sperm nakli ile ile de
bulaşma olasılığı vardır.
CİNSEL İLİŞKİ İLE BULAŞIR
HIV kanda bulunduğu gibi erkeğin sperm sıvısında,
kadının vajina salgısında da bulunur. Cinsel
ilişki sırasında; Vajina,penis,anüs mukozasından
veya ağızdaki zedelenmiş doku veya çatlaklardan
vücuda girerek;erkekten kadına; kadından erkeğe;
erkekten erkeğe veya kadından kadına bulaşabilir.
AIDS’ten başka cinsel ilişki ile bulaşan önemli
hastalıklar bel soğukluğu (gonore), frengi (sifiliz),ve
Viral hapatittir (bulaşıcı sarılık).
ANNEDEN BEBEĞE BULAŞIR
HIV,hasta veya taşıyıcı anneden bebeğine
gebelik,doğum veya emzirme sırasında bulaşabilir.
HIV pozitif kadının doğuracağı çocuğa HIV’in geçme
oranı %30 kadardır. Sütle geçebilme oranı fazla
olmamakla birlikte infekte annelere emzirme
önerilmez. Gebelik ve HIV ile ilgili bilgiler için
AIDS Danışma Merkezine başvurunuz.
HIV’in Bulaşmadığı Durumlar
HIV günlük yaşamda,aynı odada bulunma,aynı okulda
okuma,aynı havayı soluma ile bulaşmaz.HIV sağlam
deriden geçemez.
*Tükürük,gözyaşı,ter,aksırık,öksürük,idrar,dışkı
*El sıkma,deriye
dokunmak,okşama,kucaklama,yanaktan ve elden öpme
*Yiyecekler,içecekler,çatal,kaşık,bardak,tabak,telefon
*Tuvalet,duş,musluk,yüzme havuzu,deniz,sauna,hamam
*Sivrisinek ve diğer böceklerin sokması,kedi,köpek
ve diğer hayvanlarla yaşamak HIV’in bulaşmasına
neden olmazlar.
AIDS’ten Nasıl Korunalım?
KONTROLSÜZ KAN NAKLİNE VE VİRÜSLÜ KAN BULAŞMIŞ
ALETLERİN KULLANILMASINA İZİN VERMEYİN.
*Kan naklinde AIDS testi yapılmamış, kontrolsüz
kan asla kullanılmamalıdır.
*Kullanılmış ve dezenfekte edilmemiş
şırınga,iğne,cerrahi aletler,jilet,makas,diş
hekimliği aletleri,akupuntur iğnelerini kesinlikle
kullanmayın ve size kullanılmasına izin vermeyin.
Böyle işlemlerde bir kez kullanılıp atılan
araç-gereç kullanılmalı ya da kullanılan aletler
kesinlikle dezenfekte ya da sterilize edilmelidir.
**Bedeniniz sizindir.Size uygulanacak işlemler
sırasında aklınıza takılan soruları karşınızdakine
sormaktan çekinmeyin.
*HIV pozitif kişi test sonucunu öğrendaktan sonra
kesinlikle kan vermemelidir.
*HIV’li sperm sıvısı,genital sıvı ve kan bulaşmış
alet ve eşyanın yaralı dokuya teması ile de HIV’in
bulaşabileceğini unutmayın. Yaralarınızı bantla
kapayarak kendinizi koruyun.
CİNSEL İLİŞKİ EN ÖNEMLİ BULAŞMA YOLUDUR
Hıv her türlü cinsel ilişki ile bulaşır. Güvenli
cinsel yaşam kurallarına uyularak cinsel yolla
bulaşmadan korunulur. Cinsel ilişkide KORUYUCU
KILIF (prezervatif, kondom, kaput) kullanın.
Kurduğunuz ilişkinin tehlikeli olmayacağını
düşünseniz bile prezervatif kullanımını ihmal
etmeyin. Koruyucu kılıf en büyük dostunuzdur.
Çoğumuz HIV’in fahişelerde,uyuşturucu
kullananlarda,eşcinsellerde bulunduğunu ve
kendimize HIV ‘in geçmeyeceğini sanırız.
Ancak AIDS belirli bir sosyal grubun hastalığı
değildir. Hastalığın mikrobu olan HIV,
Cins,ırk,renk,din,yaş farkı gözetmeksizin herkese
bulaşabilir. HIV, kontrolsüz kan verilmesi,
HIV ile kirlenmiş alet kullanılması gibi kişinin
elinde olmayan nedenlerle ya da kişinin kendisinin
ya da cinsel eşinin HIV pozitif kişilerle
prezervatif kullanmadan ilişki kurması durumunda
kişiye ve eşine bulaşabilir .HIV pozitif olan
kendisini ve cinsel eşini korumak için her türlü
cinsel ilişkisinde prezervatif kullanmalıdır.
AIDS’ e Karşı Güvenli Cinsel Yaşam Nasıl
Olmalıdır?
Cinsel yaşamını güvence altına almak isteyenler
için seçenekler:
*HIV taşımayan kişi ile karşılıklı sadakate dayalı
ilişki kurmak.
*Vajinal ,anal ,oral (kadın veya erkek) tüm cinsel
ilişkilerde prezervatif kullanmak.
CİNSEL YAŞAMDA BİLİNMESİ YARARLI BİLGİLER:
*Cinsel eş sayısının fazlalığının HIV bulaşma
riskini arttıran bir unsur olduğu bilinmektedir.
*Kişide cinsel yolla bulaşan bel soğukluğu,frengi
gibi bir hastalık varsa, cinsel ilişki ile
hastalığın başkasına bulaşacağını ve HIV ‘in
kendisine bulaşma olasılığının artacağını
unutmamalıdır.
*Alkol ve uyuşturucular doğru ve sağlıklı
düşünmeyi engelleyerek, cinsel ilişki sırasında
olumsuz davranışlara neden olabilir.
*Başkasının iç çamaşırlarını kullanmakla AIDS
bulaşmaz, fakat bel soğukluğu, mantar
hastalıkları, uyuz böceği, kasık biti geçebilir.
Danışmanlık Hizmeti
HIV ‘in bulaşması, hastalıktan korunma, test
yaptırma, AIDS hastalığı, hastaların bakım ve
tedavisi ile ilgili bilgileri almak isteyenlere
danışmanlık hizmeti verilir. Test yaptırmadan önce
ve sonra danışmanlık hizmeti mutlaka alınmalıdır.
Laboratuvar Tanısı
HIV vücutta çeşitli hücrelere girerek çoğalır ve
vücuda yerleşir. HIV infeksiyonlu kişi yaşamının
sonuna dek ‘’virüs taşıyıcısı’’ olarak kalır ve
HIV taşıyan kişiye HIV pozitif denir. HIV’ karşı,
vücutta 2-3 ay içinde antikorlar oluşur. Bu
antikorlar kan serumunda anti-HIV testi (ELİSA)
yapılarak saptanır. Antikor oluşmadan yapılacak
testin bir değeri yoktur.
Çabuk tanı için bazı test kitleri hazırlanmıştır.
Bu testler 10 dakika kadar kısa bir sürede sonuç
verebilmektedir. Ancak pozitif sonuçların mutlaka
test yapılan bir merkezde doğrulanması gerekir
.Çabuk tanı testi yaptıracak olanlar testten önce
ve testten sonra mutlaka danışmanlık hizmeti
almalıdır. Danışmanlık hizmeti almadan testin
yapılması yanlıştır. Danışmanlık hizmeti ilgili
kuruluşlarda verilmektedir.
Test yaptırmak isteyen bilgi almalı ve kendi
iradesi ile test yaptırmaya karar vermelidir.
Testin sonucunun pozitif olduğuna karar verilirse
bu kişiye ‘ seropozitif’ denir. Test sonucu
Pozitif olan kişilere AIDS için doğrulama testi de
mutlaka yapılmalıdır. Seropozitif kişi aynı
Zamanda ‘ HIV pozitif’ tir. HIV pozitif kişi
hastalık belirtileri 3-12 yıl sonra ortaya
çıkıncaya kadar sağlıklı görünür, gerekli
önlemleri almazsa hastalığı başkalarına
bulaştırabilir.
AIDS Hastalığı Belirtileri
Vücut direnci zayıflayan hastada normalde zararsız
olan , hafif geçen ya da ender rastlanan bazı
hastalıklar belirir. Ayrıca lenf bezlerinde
büyümeler, ağız, yemek borusu
Ve deride tekrarlayan inatçı uçuk, pamukçuk,yara
ve lekeler nedeni bilinmeyen uzun süreli ateş,
gece terlemeleri, kilo kaybı, ishal, öksürük,
cinsel organlarda uzun süre iyileşmeyen yaralar,
tüberküloz, akciğer hastalıkları, zona gibi
belirtiler ortaya çıkar. Kişide bu belirtilerin
Ancak birkaç tanesinin bir arada bulunması
durumunda AIDS düşünülmelidir. Kesin tanı
İçin anti-HIV testi yapılır. Kaposi sarkomu , bazı
lenfomalar , beyin, akciğer ve göz iltihapları da
HIV enfeksiyonunu düşündüren önemli
belirtilerdendir.
HIV’ in Dezenfeksiyonu
Spermdeki ve vajina salgısındaki HIV dış ortamda
birkaç saatte, kuruduğunda yarım saatte ölür. HIV
kurumuş kanda da kısa zamanda ölür.
Hastanın yada seropozitif kan, sperm ve vajina
salgısının bulaştığı eşyadaki hıv’ in öldürülmesi
:
*Birkaç dakika kaynatarak yada 60 C de 30 dakika
ısıtarak virüs öldürülür.
*Sulandırılmış çamaşır suyu temas ettiği HIV’i 30
dakika içinde öldürür. Sodyum hipoklorit,
çamaşır suyunda bulunan etkili maddedir, içinde
klor vardır. Çamaşır suyu şişesinin üzerindeki
tarifeye göre ( genellikle 10 kez ) sulandırılarak
kullanılır. Sulandırılan çamaşır
suyunda klor kokusu bulunmalıdır. Çamaşır suyu
kullanılacağı zaman sulandırılmalıdır,
durmakla bozulur. Çamaşır suyu madensel eşyaya
zarar verir.
Derinin HIV ‘ den Arındırılması
Su ve sabunla iyice yıkama ile bütün mikroplar
gibi HIV de deriden uzaklaştırılır. Yıkandıktan
sonra derinin alkol ile temizlenmesi uygun olur.
Yaralanma olduğunda yara yeri önce sabun ve su ile
yıkanmalı , ardından tentürdiyot veya betadin gibi
bir antiseptik ile temizlenmelidir.
EĞER AİDSLİ İSENİZ:
En yakınlarınızın hatta sağlık personelinin
sizlere gösterdiği olumsuz tutumu anlamaya
çalışın, onlar bu konuda bilgisiz, ve siz onlara
kendi ölüm korkularını hatırlatıyorsunuz ve sizi
anlamaya çalışmak onlara çok acı geliyor olabilir.
Unutmayın siz bu şartlarda kendinizle birlikte
çevrenizi de eğitmek zorundasınız. Çevrenizdekiler
hastalığı tanıdıkça siz daha rahat edeceksiniz.
TEST ÖNCESİ HIV DANIŞMANLIĞI
1-Öncelikle pozitif sonucun ne anlama geldiğini
tartışıp, netleştirin (örneğin pozitif sonucun
aids hastalığı anlamına gelmediği ancak virüsle
karşılaşıldığını gösterdiği gibi)
2-Negatif sonucun ne anlama geldiğini tartışın
(virüsün tespiti için bir süre geçmesi gerektiği
yakın zamandaki şüpheli ilişki için tekrar tetkik
gerekebileceği)
3-Korku ve kaygılarınızı tartışın (gerçekçi
olmayan korkuların giderilmesi)
4-Test yptırmanın avantajlarını anlamaya çalışın
5-Testin pozitif çıkması halinde gerekli önlemleri
alın.
6- Geçmişte yaşanmış ciddi stresleri hatırlayın ve
kaldıramayacak gibiyseniz yardım arayın.
7-Test sonuçlarının gizlilik durumunu tartışın,
kimlerin sonuçları gördüğünü sorun. Eğer kurumu
gizlilik sağlayamıyorsa, test sonuçlarını
gizliliğini sağlayan ve gizli aids danışmanlığı
veren kurumları bulun.
8-Seropozitifliğin sosyal durumunu nasıl
etkileyecebileceğini tartışın (iş durumu sosyal
güvencenin durumu gibi)
9-Yüksek riskli davranışları ve bunların
azaltılmasına yönelik önerileri öğrenmeye çalışın.
TEST SONRASI DANIŞMANLIK
1-Test sonuçlarının yorumlanması:
Yalnış anlamaları gidermeye çalışın (“negatif
sonuç sizin bağışık olduğunuz anlamına gelmez,
bundan sonrada virüsü alabilirsiniz”).
2-Bulaştırmanın önlenmesine yönelik önerileri
dinleyin (yüsek riskli davranışlar ve bulaştırmayı
önleyici ilkeleri anlayın)
3-Kan verme sperm ve organ bağışından
kaçınılmasını ve üzerine kan bulaşabilecek traş
bıçağı, manikür aletleri gibi aletleri kimseyle
paylaşmamasını önerilerini akılda tutun.
4-Uygun tıbbi ve psikolojik destek noktalarına
yönelin.
5-Aile, arkadaş ve derneklerin desteğini sağlayın
(işyerinde en güvenilir arkadaşla
konuşulabilirsiniz,Aile, öğretmenlerle, danışman
birlikte görüşme yapabilir).
6-Latent dönemin 15 yıldan fazla sürebileceği,
tedavideki yeni gelişmelerle belkide kür (tam
tedavi) şansı olabileceği gibi optimistik(iyimser)
hayaller kurmanızın gerçekten sizi hayata daha
fazla bağlayacağını ve vucut direncini
arttıracağını unutmayın.
Danışmanlık mümkünse hastayla birlikte aileye,
işçevresine ve okul çevresine de sağlanmalıdır.
İntahar girişim riskinin seronegatif olup aynı yaş
ve sosyal konumdaki gruba oranla 30 kat fazla
olduğunu unutmayın.
Karşılaşmadan hemen sonra yapılacak engelleme
“post exposure” tedavisinin, HIV le karşılaşma
riskini %80 azaltabileceğini unutmayın. Perinatal
bulaşmanın önlenmesi için yapılacak proflaktik
yaklaşımın çocuğun hayatını kurtarabileceğini
unutmayın.
Aidsle ilgili olarak kullandığınız ilaçların
depresyon, sıkıntı gibi bozukluklara neden
olabileceğini unutmayın
|
