Dünya Diyabet Günü, 1922 yılında İnsülin'in keşfi ile
sonuçlanan çalışmaları başlatan Kanadalı bilim adamı
Frederick Banting'in anısına her yıl onun doğum günü
olan
14 Kasım'da
Dünya Sağlık
Örgütü (WHO) ve
Uluslararası
Diyabet Federasyonu (IDF)'un işbirliğiyle düzenlenen ve
diyabet hastalığı açısından ortak bilinç geliştirmeyi
amaçlayan bir etkinliktir.
İlk
kez
1991 yılında düzenlenen Dünya Diyabet Günü, her
yıl
145'in üzerindeki ülkede diyabetle ilgilenen
binlerce sağlık çalışanını ve milyonlarca hastayı ve hasta
yakınını karşılıklı etkileşim içinde birleştirmektedir.
Dünya Diyabet Gününde her yıl belli bir konu öne
çıkartılarak o konu üzerine dikkatler çekilmektedir. 2005
yılının teması ise
diyabet ve ayak bakımı olarak
belirlenmiştir. Günümüzde dünya üzerinde diyabet kaynaklı
amputasyon (uzuv kesilmesi) oranları kabul edilemez
düzeylerdedir. Bu sebeple,
Dünya Sağlık
Örgütü (WHO) ,
Uluslararası
Diyabet Federasyonu (IDF) ve
Uluslararası
Diyabetik Ayak Çalışma Grubu , iyi bir sağlık hizmeti ve
bilinçli bakım ile hastaların büyük bir çoğunluğunda
diyabete bağlı amputasyonların önlenebileceğini
vurgulamaktadır.
Diyabet ciddi ve kronik bir hastalıktır.
2003 yılında
dünya üzerinde yaklaşık
194 milyon diyabetli hasta
mevcut iken, ortalama yaşam sürelerinin uzaması, hareketsiz
yaşam tarzının yaygınlaşması ve değişen beslenme tarzlarının
da etkisiyle bu sayının
2025 yılında
333 milyona
ulaşacağı tahmin edilmektedir.
Diyabet hastalığı sırasında böbrek yetmezliği veya körlük
gibi çok ciddi komplikasyonlar (olumsuzluklar)
görülebilmesine rağmen ilk sırayı alan komplikasyonlar
genelde ayakla ilgili olanlardır. Tüm alt ekstremite (uzuv)
amputasyonlarının
%40 - 70'i diyabet ile ilişkilidir.
Yapılan bilimsel araştırmalarda, genel toplumda her
yüzbin kişiden 5-25'ine çeşitli nedenlerle alt bacak
amputasyonu uygulanırken diyabetli hasta grubu içerisinde bu
oranın her
bin kişide 6-8 olduğu izlenmektedir.
Diyabetli hastaları alt ekstremite amputasyonlarına götüren
süreç genelde ayaktaki bir ülser (yara) ile başlar. Ayakta
ülser oluşumuna neden olan en önemli faktörler periferik
nöropati, ayak şekil bozuklukları, küçük ayak travmaları ve
çevresel damar hastalıklarıdır. Ayaktaki yaranın derecesi,
sosyo ekonomik düzeye, ayak bakımının standartlarına ve
kullanılan ayakkabı kalitesine bağlı olarak dünya üzerinde
farklılıklar gösterir.
Diyabetik ayak, önemli bir ekonomik sorundur. Özellikle
amputasyon sonrası uzun süre hastanede yatarak tedavi ve
rehabilitasyon gerekiyorsa veya ev bakımına, sosyal hizmet
alımına ihtiyaç artıyorsa ekonomik sorun daha da büyür.
Diyabetli hastaların yaklaşık
%3-4 kadarında ayak
sorunu vardır ve bu hastalar diyabetliler için harcanan
sağlık hizmetleri kaynağının
%15-25'ini kullanır.
Amerika Birleşik Devletlerinde diyabetli hastaların birincil
tedavi maliyetleri tahminen
7000-10.000 $
arasındadır. Diyabete bağlı amputasyonun doğrudan maliyeti
ise tahminen
30.000 - 60.000 $ arasındadır.
Amputasyonu takip eden 3 yıllık süredeki bakım hizmetlerinin
maliyeti ise
43.000 ila 63.000 $ arasında
değişmektedir. Bunda genellikle, evde bakım ve sosyal hizmet
alımına olan ihtiyacın artması etkendir. Aynı süreç
içerisinde birincil tedavi alan diyabetli hastalar için ise
bu maliyet
16.000 ila
27.000 $ arasında
değişmektedir. Tüm bu maliyetlerin yanı sıra üretkenliğin
azalması yoluyla yaşanan dolaylı kayıplar da göz önünde
bulundurulmalıdır. Hastalığın bizzat hastaya dönük maliyeti
ve yaşam kalitesinin bozulması da hesaba katıldığında,
diyabetik ayak olgularının Amerika Birleşik Devletlerine bir
yıllık maliyetinin
4 milyar $ olduğu ifade
edilmektedir.
Ayak komplikasyonları diyabetin en ciddi ve pahalı
komplikasyonlarından birisidir. Bununla birlikte, önleme,
ayak ülserlerinin multi disipliner tedavisi, uygun
organizasyon, yakın izlem ve hastalarla sağlık personelinin
eğitimini içeren bir tedavi stratejisi ile amputasyon
oranlarını
%49 ila
%85 oranında azaltmak
mümkündür. İşte bu, dünya üzerinde diyabetli hastaların
hayatında değişiklik yapmak adına mücadele verenleri motive
eden bir gerçektir.
Bu sebeple, tüm basamaklardaki sağlık kuruluşlarında çalışan
sağlık personelinin konuya dikkatini çekmek, ayak
komplikasyonlarının ortaya çıkaracağı gereksiz üzüntüleri
azaltmak ve hemen harekete geçmek esastır.
Diyabetik Ayak Gerçekleri
- Dünyada her 30 saniyede bir diyabet nedeniyle
bir bacak kaybedilmektedir.
- Bacak amputasyonlarının %70'e varan bir kısmı
diyabetli hastalara uygulanmaktadır.
- Gelişmiş ülkelerde diyabetli hastaların %5'inde
ayak sorunları vardır.
- Ayak sorunları diyabetli hastaların hastaneye
yatırılmasının en sık nedenidir.
- Gelişmekte olan ülkelerde diyabetlilere yönelik
kullanılan sağlık kaynaklarının %40'ı ayak
sorunları için harcanmaktadır.
- Diyabetik ayak nedeniyle uygulanan bir amputasyonun
doğrudan maliyeti tahminen 30.000 ila 60.000 $
arasındadır.
- Amputasyonların çoğu bir ayak ülseri ile başlar.
- Diyabetli her altı kişiden birisinde yaşam
içerisinde ayak ülseri görülecektir. Dünya üzerinde her
yıl 4 milyon kişide ayak ülseri görülmektedir.
- Olguların çoğunluğunda diyabetik ayak ülserleri ve
amputasyon önlenebilir. Amputasyonların %85'e varan
bölümünün engellenebileceği tahmin edilmektedir.
- Organize bir diyabetik ayak bakımı çalışması, iyi bir
diyabet kontrolü ve bilinçli bir kendi kendine bakım ile
amputasyon oranlarında önemli bir azalma sağlanabilir.