Sağlık Bakanlığı Kuş Gribi ve konu hakkında yapılan çalışmalar ile ilgili bilgilendirmelerde bulundu

Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, ülkemizdeki önemli gündem maddelerinden birisi haline gelen Kuş Gribi (Avian Influenza) ile ilgili olarak Bakanlık resmi web sitesinde bilgilendirici açıklamalarda bulundu. Aynı açıklamalarda Bakanlığın bu konudaki çalışmalarına da yer verildi.

 

1. Kuş Gribi Nedir?

Tavuk vebası olarak da bilinen hastalık, kuş gribi virüslerinin sebep olduğu kanatlı hayvanların çok bulaşıcı ve öldürücü seyreden bir hastalığıdır.

2. Hastalık Hangi Hayvanlarda Görülür?
Kuş gribi, evcil kanatlı hayvanları daha çok etkilemekle beraber, bütün kanatlı hayvanlarda ve domuzlarda da görülebilir. Bunların yanı sıra, hastalık insanlara, atlara, balina ve fok balığı gibi deniz memelilerine de bulaşabilir.

3. Hastalık Hayvanlar Arasında Nasıl Bulaşır?

Göçmen su kuşları (yaban ördeği, yaban kazı vb.) hastalık etkenini taşımakla birlikte, kendileri hastalığa yakalanmazlar. Bu enfekte kuşların salya, burun akıntısı ve dışkılarıyla doğrudan veya bu salgılarla kirletilen yüzeylere temas eden evcil kanatlı hayvanlar hastalığa yakalanabilir. Hastalık hayvanlar arasında hızla yayılır ve bütün sürünün ölümüyle sonuçlanabilir. Kuş gribinin kanatlı hayvanlardaki kuluçka süresi birkaç saat ile 2-3 gün arasında değişmektedir.

4. Hastalık İnsanlara Bulaşır mı?

Etkenin normalde insanlar için hastalık yapıcı özelliği yoktur. Ancak, yapısındaki mutasyonla oluşan bir takım değişikliklerle birlikte insanlarda da hastalık yapabilme özelliği kazanmaktadır. Hastalığın, insandan insana bulaştığına dair henüz önemli bir bilgi söz konusu değildir.

Ancak, hastalık hasta veya hastalıktan ölmüş hayvanlara temas edilmesi, bu hayvanların göz yaşı, burun akıntısı, boğaz akıntısı veya dışkılarıyla temas edilmesi veyahut da bu hayvanlara ait bu materyalle kirlenmiş yüzeylere temas edilmesiyle insana bulaşır. Ayrıca, hastalık etkeninin karıştığı havanın solunmasıyla da bulaşma olmaktadır.

5. Hastalığın İnsanlardaki Belirtileri Nelerdir?

İnsanlarda ateş, boğaz ağrısı,kas ve eklem ağrıları, kuru öksürük, solunum güçlüğü gibi klasik grip belirtilerinin yanı sıra, farklı olarak ishalin de görülebileceği ifade edilmektedir. Kuş gribinin insanlardaki kuluçka süresi 2-4 gündür.

6. Hastalıkta Risk Grupları Kimlerdir?

Kanatlı hayvanlar arasında salgınlara sebep olan mevcut kuş gribi tipinin, sadece kanatlı hayvan yetiştiren ve bu hayvanlarla sıkı teması olan insanlara bulaşması söz konusu olabilmekte, bu alanlarla ilgisi olmayan diğer insanlar için bir riskten bahsedilmemektedir.

7. Hastalık Kanatlı Hayvan Ürünlerinin Tüketilmesiyle Bulaşır mı?
Kanatlı hayvan etlerinin iyice pişirilerek (etin iç ısısının en az 70°C olacak şekilde) tüketilmesi halinde, insanlarda hastalık oluşması mümkün değildir. Ayrıca, veteriner hekim kontrolünden geçmiş piyasadaki ürünler için herhangi bir riskin de bulunmadığı bilinmelidir. Bunun yanı sıra, yine yumurtaların da iyice pişirildikten sonra yenmesi herhangi bir problem oluşturmamaktadır. Aslında, bu ürünlerin çiğ veya az pişmiş olarak yenmesiyle başka hastalıklar da bulaşabileceğinden, hayvanlara ait bütün ürünlerin iyice pişirildikten sonra yenmesi ve kesinlikle çiğ veyahut da az pişmiş olarak tüketilmemesi de önemli bir ilmî gerçektir.

Esasen kuş gribi etkeni virüs dış ortamlara dayanıklı değildir. Virüsün 56°C'de 3 saate veya 60°C'de 30 dakikada öldüğü, formalin ve iyot bileşiklerine de duyarlı olduğu; bunlara ilâveten virüsün, kontamine gübrede düşük ısılarda en az 3 ay canlı kaldığı, suda 22°C'de 4 gün, 0°C'de ise 30 gün canlılığını sürdürebildiği bilinmektedir.

8. Hastalığın Aşısı Var mıdır?

Bir salgın oluşturması yönünde tahminlerin bulunduğu H5N1 isimli kuş gribi virüsüne karşı şu an için etkin bir aşı bulunmamaktadır. Virüsün, mutasyon geçirme yeteneğinin olması aşı hazırlanmasındaki tek engeldir. Ancak, muhtemel bir salgın söz konusu olursa, salgını yapan etkene karşı hızla aşı geliştirme çalışmaları yapılabilecektir. Bununla birlikte, bu konuda değişik araştırmalar ve çalışmalar da söz konusudur.

9. Hastalığın Tedavisi Var mıdır?

Hastalıktan korunmak ve/veya tedavi amacıyla antiviral ilâçlar kullanılmaktadır. Antiviral ilâçlar, kuş gribi hastalığına yakalanmış hayvanlara veya bu hastalıktan ölen hayvanlara teması olanlar kişilerden, yukarıda 5. maddede verilen belirtileri olan kişilere günde 2 defa 75 miligram miktarında 5 gün süreyle verilir.

10. Hastalıktan Korunmak İçin Ne Yapılmalıdır?

• Kanatlı hayvan yetiştirilen kümeslerde çalışanlar eldiven, maske, gözlük takarak ve koruyucu elbise giyerek çalışmalıdır.
   
• Başta kanatlı yetiştiriciliğinde çalışanlar olmak üzere, herkes ferdî hijyen kurallarına uymalı, eller sık sık bol su ve sabunla iyice yıkanmalıdır.
   
• Kanatlı hayvan ürünleri iyice pişirildikten sonra tüketilmelidir.
  
   
• Hasta veya hastalıktan şüpheli veyahut da ölmüş hayvanlarla temastan kaçınılmalıdır.
   
• Kuş gribinden ölen veya kuş gribi şüphesiyle itlaf edilen hayvanların gerek itlafı sırasında gerekse bunların bertaraf edilmeleri esnasında gerekli koruyucu önlemler (maske, eldiven, elbise, gözlük) alınmalıdır.
   
• Kanatlı hayvanlara ait salyaya, burun akıntısına, boğaz akıntısına, dışkıya veya bunlarla kirlenen yüzeylere temastan kaçınılmalıdır.
   
• Ölen kanatlı hayvanlar yakılarak veya derince açılan çukurlara üzerlerine sönmemiş kireç dökülmek suretiyle bertaraf edilmelidir.
   
• Hastalığın görüldüğü bölgelere seyahat edilmesi halinde, kanatlı hayvan çiftliklerinden ve pazarlarından uzak durulmalıdır.
   
• Seyahat dönüşünde kişi kendisini 10 gün süreyle hastalık yönünden izlemeli, herhangi bir grip belirtisinin görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.
   

Avian influenza, kamuoyunda tavuk vebası veya kuş gribi olarak da bilinen, influenza A virüslerinin sebep olduğu, kanatlıların, solunum ve sinir sistemine ait belirtilerle seyreden akut bulaşıcı bir hastalığı olup, insanlara da bulaşabileceği bildirilen viral bir hastalıktır.

İnfluenza virüsünün A, B, C olmak üzere değişik tipleri mevcut olup, B ve C tipinin sadece insanlarda hastalık oluşturduğu, A tipinin ise kanatlılarda solunum ve sinir sistemine ait belirtilerle karakterize avian influenza (kuş gribi, tavuk vebası) hastalığına sebep olduğu bilinmektedir.

Hastalığın saklayıcısı (rezervuar) göçmen su kuşları, özellikle de yaban ördekleridir. Etken bu hayvanların bağırsaklarında yaşar ve dışkılarıyla atılır. Enfekte olan kuşlar virüsleri salya, burun akıntısı ve dışkılarıyla etrafa yayarlar. Bunlarla temas eden duyarlı kanatlı hayvanların hastalığa yakalanması sonucu da büyük salgınlar ortaya çıkabilir. Kanatlı hayvanların avian influenza virüsü ile bir temasının söz konusu olması halinde hastalığa yakalanma ve ölüm % 100'dür. Hastalığın kanatlı hayvanlardaki belirtileri hayvan türüne ve virüsün hastalık tipine göre değişmekte olup hayvanlar genellikle belirtilerin ortaya çıkmasından iki gün sonra ölmektedir.

Enfeksiyonun asıl kaynağının göçmen kuşlar olması, hastalığın ülkeler ve kıtalar arası yayılmasının önlenmesinde oldukça büyük bir engel olarak durmaktadır.

Hastalık insanlara enfekte kuşların dışkılarına, salyalarına veya burun akıntılarına temasla veyahut da kuşların enfekte materyallerinin havaya karışması sonucunda solunumla bulaşabilmektedir.

İnfluenza A virüsünün H5N1 alt tipinin (serotip) insanlarda sebep olduğu hastalıklarda ateş, boğaz ağrısı, öksürük, solunum güçlüğü, kas ağrısı ve viral pnömoni (zatürree) görülmektedir.

Avian influenza etkenlerinin, genel olarak insanlar için hastalık yapıcı özelliği bulunmamakla birlikte, yapısındaki birtakım değişikliklerle (mutasyon) insanlarda da hastalık yapabilme yeteneği kazanabileceği ifade edilmektedir. Bunun yanı sıra, yine yapısında meydana gelen değişikliklerle, insandan insana bulaşma niteliğine de sahip olabileceği belirtilmektedir. Zira, sağlık alanındaki yetkilileri korkutan asıl husus da budur.

Bu cümleden olmak üzere, 2003 yılı Aralık sonlarında Güneydoğu Asya'daki bazı ülkelerde görülen kuş gribinden sonra grip olan bazı kişilerde, bu ülkelerde kanatlılarda görülen kuş gribi etkeni olan H5N1 alt tipinin tespit edilmesi ve bu kişilerin de tavuk çiftlikleriyle alâkalarının olması, hastalığın insanlara da bulaşabileceği keyfiyetini gündeme getirmiştir. Kesin olarak kanıtlanmamakla birlikte, hastalığın insandan insana bulaşabileceği de ifade edilmektedir. İşte bundan dolayı ülkeler çalışmalarını, bütün dünyayı etkileyebileceğini tahmin ettikleri bir H5N1 salgınına (pandemi) odaklamışlardır.

Ülkemizde bugüne kadar gerek insanlarda gerekse tavuklarda kuş gribi vak'ası görülmemişti. Ancak, Manyas'ta görülen hindi ölümleri ve bu hayvanlara ait numunelerden ilgili lâboratuvarca avian influenza virüsünün H5 alt tipinin tespitiyle, kuş gribi artık ülkemizdeki kanatlı hayvanlarda da görülmüş oldu.

Zaten, ülkemizin coğrafî özellikleri ve iklim yapısı, hastalığın saklayıcısı ve taşıyıcısı durumunda olan göçmen kuşlar için uygun bir yapı gösterdiğinden, her zaman için bir riskin mevcudiyeti söz konusu olduğundan çalışmalar da bu çerçevede yoğunluk kazanmaktaydı.

Sonuç olarak bir salgın çıkması durumunda, bütün ülkeler için bir riskten bahsedilebilmektedir. Ancak, bunların sadece birer değerlendirme ve tahminden ibaret olup işin özünün muhtemel bir salgına hazırlık amaçlı olduğu da bilinmelidir.

Ülkemizde bu konuya ilişkin çalışmalar, başta Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere, ilgili kurum ve kuruluşların iş birliğinde yürütülmektedir. Ayrıca, Dünya Sağlık Teşkilâtı (DSÖ) ve Dünya Hayvan Sağlığı Teşkilâtı (OIE) gibi uluslar arası teşkilâtlarla da gerekli iş birliği sağlanmaktadır.

Hastalıktan korunmak için uygulanabilecek bugün için dünyada etkin bir aşıdan bahsetmek mümkün değildir. Etkenin mutasyon geçirme yeteneği bu duruma engel teşkil ettiğinden, ancak salgın yapan etkenin belirlenmesi durumunda kısa sürede aşı üretimi söz konusu olabilecektir.

Koruyucu ve tedavi edici amaçla kullanılabilecek ilâç mevcut olup ülkemizde piyasada da bulunmaktadır. Ayrıca, bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de ihtiyaç olabilecek ilâç için gerekli tedarik çalışmaları devam etmektedir.

Aşı ve ilâçla ilgili hususlar DSÖ tarafından plânlanmakta olup Sağlık Bakanlığı da bu kuruluşla dirsek temasındadır. Gerekli çalışmalar sonuçlandığında ülkemiz için yeterli miktarda ilâç tedariki mümkün olacaktır.

Muhtemel bir salgınla ilgili olarak Sağlık Bakanlığınca yapılan çalışmalar aşağıdadır.

• Konuyla ilgili yapılması gereken hususların yer aldığı önemli bir rehber niteliğinde olacak Grip Pandemi Hazırlık Plânı çalışmaları tamamlanmış olup gerekli düzeltmeleri yapılmaktadır.
   
• Kuş gribinin ortaya çıkışı ile başlamış olduğumuz sağlık çalışanlarıyla halkın bilgilenmesi ve bilinçlenmesi amaçlı eğitim çalışmalarımız bu yılda devam edecektir.
   
• Zaten bildirimi mecburî olan hastalık yakından takip edilmekte ve şüpheli vak'alardan alınan numunelerin gerekli analizleri için referans lâboratuarları oluşturulmuştur.
   
• Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğümüzce, hastalığın görüldüğü ülkelere seyahat eden vatandaşlarımıza yönelik gerekli bilgilendirmeler ve dönüşlerinde muayeneleri yapılmaktadır.
   
• Gerektiğinde kullanılabilecek aşı ve ilâçla ilgili değerlendirme çalışmaları tamamlanmıştır.
   
• Risk gruplarının belirlenmesine ve bunlara yönelik çalışmalar da bitirilmiştir. S Konuya ilişkin olarak hastanelerde herhangi bir problem bulunmamaktadır.
   
• Başta Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere, konu muhataplarıyla iş birliği yapılmaktadır. Bu kapsamda, hastalığın görüldüğü ülkelerden varsa kanatlı hayvan ve ürünlerine ait ithalat durdurulmaktadır.
  
  Kanatlı hayvan yetiştiriciliğiyle uğraşanların yakından takip edilmesi amacıyla günlük bildirim (günlük sürveyans) sistemine geçilmiştir.

Bütün enfeksiyon hastalıklarında olduğu gibi kuş gribinde de korunma önlemlerinin alınması en önemli hususu oluşturmaktadır.

Bu amaçla:

• Tavuk çiftliklerinde çalışanlar eldiven, maske ve önlük giymelidir.
• Eller sık sık sabun ve bol suyla iyice yıkanmalı; dezenfekte edilmelidir.
• Kanatlı ürünleri iyice pişirildikten sonra (etlerin iç ısıları 70°C olacak şekilde pişirilmeli) tüketilmelidir.
• Hayvanlara ait dışkı, salya ve burun akıntılarına temas edilmemelidir.
• Ölen tavuklar yakılarak veya derince açılan çukurlara üzerlerine sönmemiş kireç dökülüp gömülmelidir.
• Yeterli ve dengeli beslenme konusunda hassasiyet gösterilmeli, vitamin yönünden zengin meyve ve sebze tüketimine önem verilmelidir.
• Özellikle avcılar ve kanatlı hayvan yetiştiriciliği ile uğraşanlar bu konularda çok dikkatli olmalıdır.
• Hastalığın görüldüğü ülkelere seyahat söz konusu olduğunda, özellikle kanatlı hayvan çiftliklerine ve pazarlarına gidilmemelidir.
• Seyahat dönüşünde kişi sağlığını 10 gün süreyle izlemeli ve grip belirtileri görülürse derhal bir hekime başvurmalıdır; ayrıca hekime, seyahat ettiğini de ifade etmelidir.

Kuş Gribi ile ilgili daha ayrıntılı bir bilgi dosyasını PDF şeklinde bilgisayarınıza indirmek için tıklayınız